Wat zijn sekundaire plantenstoffen
Dat naast energieleveranciers zoals koolhydraten, vetten en eiwitten ook de mineralen- en vitaminegehalte, evenals de sporenelementen een belangrijke rol spelen, is al lang geïntegreerd in onze voedingsgewoonten. In de afgelopen jaren treedt echter een groep plantaardige ingrediënten - de sekundaire plantenstoffen - ook in het zicht van de consument. Mengschaal maakt deze stoffen slechts een klein gedeelte van onze dagelijkse voeding uit. Hoewel de mens bij een evenwichtig gemengd dieet slechts 1 tot 2 g (afhankelijk van de voedingsgewoonten) aan deze sekundaire plantenstoffen opneemt, neemt hij met deze hoeveelheid veel verschillende enkelsubstanties op.
Sekundaire plantenstoffen zijn een groep van chemisch zeer verschillende moleculen die zoals de naam al zegt uitsluitend in planten voorkomen. Ze worden anders dan koolhydraten, vetten, eiwitten en ruwe vezels, die in de primaire plantenstoffenmetabolisme gevormd worden, geproduceerd in wat de secundaire stofwisseling wordt genoemd. De aanduiding 'sekundair' geeft dus geen uitspraak over het belang van deze stoffen. Voor de plant vervullen ze een reeks zeer belangrijke functies. Zo dienen ze bijvoorbeeld als afweersystem tegen schadelijke insecten en ziektes of als groei-regulatoren en ook als voorstap naar kleurstofproductie. Uitgaande van hun grote betekenis voor de plant stond de veronderstelling dat deze stoffen ook een effect in het menselijk lichaam hebben. Vandaag weten we dat zo'n farmacologisch effect daadwerkelijk bestaat. Sekundaire plantenstoffen kunnen zowel gezondheidsverhogende als schadelijke effecten op het lichaam hebben.
Ondanks hun grote aantal laten zich sekundaire plantenstoffen, gebaseerd op hun moleculaire structuur, in verschillende substantieklassen indelen. Meestal gebruikt men hiervoor meerdere hoofdsubstantieklassen in de wetenschap. Er zijn echter een reeks andere verbindingen die niet aan dit schema kunnen worden toegeschreven. De belangrijkste vertegenwoordigers zijn carotinoïden, sapoinen, fitosterolen, glucosinaten, flavonoïden, fenolsuren, protease-inhibitoren, phyto-estrogenen, isoflavonoïden, lignane, monoterepen, sulfiden.
Wat bewerkstelligen sekundaire plantenstoffen?
Sinds lange tijd wordt de antioxidatieve werking van sekundaire plantenstoffen onderzocht. Daarbij heeft men niet alleen het vertragen van de ouderdomsproces voor ogen, maar vooral ook een antikankerwerking dus kankerverschijningspreventie. Antioxidanten vangen hierbij schadelijke radicalen die continu in onze stofwisseling ontstaan op en maken ze onschadelijk.
Daarnaast worden de invloeden op het immuunsysteem onderzocht. Bij sommige vertegenwoordigers kon men een werking op het hormonale evenwicht vaststellen. Men spreekt in deze context ook van phyto-estrogenen.
Flavonoïden hebben een breed werkingsbereik. Ze komen voor in citrusvruchten en ui, maar ook in veel geneeskrachtige planten zoals witdorn, gingko of kamille. Hun werking is uit de traditionele geneeskunde al lang bekend. Ze werken ontstekingsremmend en hebben naast antioxidatieve eigenschappen ook vaatbeschermende eigenschappen. Bovendien ondersteunen ze de werking van andere ingrediënten.